بسیاری از زنان باردار و شیرده، برای تسکین علائم ناخوشایند این دوران، به مصرف دمنوشهای گیاهی روی میآورند. اگرچه بسیاری از این دمنوشها با رعایت اعتدال (حداکثر یک تا دو فنجان در روز) بیخطر ارزیابی میشوند، اما لازم است پیش از مصرف هرگونه فرآورده گیاهی، حتماً با پزشک متخصص مشورت شود. تعیین دوز مصرفی و اطمینان از عدم تداخلات دارویی یا اثرات جانبی بر جنین و نوزاد، از ضروریات این دوران حساس است.
اگرچه دمنوشها پایه گیاهی دارند، اما این تصور که «طبیعی بودن به معنای بیضرر بودن است»، در دوران بارداری و شیردهی یک باورِ نادرست و احتمالا خطرناک است.میزان ترکیبات فعال در دمنوشهای گیاهی به دلیل تغییرات در شرایط کشت، نحوه خشکشدن و نگهداری، همواره متغیر است. برخلاف داروهای شیمیایی، نمیتوان دوز دقیقی از مواد مؤثره را در هر فنجان دمنوش تضمین کرد.بسیاری از ترکیبات گیاهی به راحتی از جفت عبور کرده و وارد جریان خون جنین میشوند یا از طریق شیر مادر به نوزاد انتقال مییابند که تأثیرات آنها بر رشد کودک هنوز به طور کامل شناخته نشده است.
مصرف دمنوشها میتواند با داروهای تجویزشده توسط پزشک تداخل ایجاد کرده و اثربخشی درمان را مختل کند یا عوارض جانبی پیشبینینشدهای به همراه داشته باشد. در مورد ایمنی بسیاری از گیاهان در دوران بارداری، مطالعات بالینی گسترده و قطعی انجام نشده است؛ بنابراین، ندانستنِ عواقبِ احتمالی، لزوم پرهیز از مصرف خودسرانه را دوچندان میکند.
فواید مصرف دمنوش در بارداری
دمنوشهای گیاهی، که از بخشهای مختلف گیاهان مانند ریشه، میوه، گل، دانه و برگ تهیه میشوند، گاهی به عنوان یک راهکار طبیعی برای کمک به رفع برخی مشکلات رایج در دوران بارداری مطرح میشوند.برخی دمنوشها ممکن است به آرامش دستگاه گوارش و کاهش علائم تهوع و سوزش سر دل که در بارداری شایع هستند، کمک کنند.خواص آرامبخش برخی گیاهان میتواند به بهبود الگوهای خواب و رفع بیخوابی در مادران باردار یاری رساند.تعدادی از دمنوشهای خاص، با تجویز پزشک، ممکن است در هفتههای پایانی بارداری به منظور کمک به انقباضات رحم و تسهیل روند زایمان مورد استفاده قرار گیرند.در موارد بسیار خاص و تحت نظارت دقیق پزشکی، برخی ترکیبات گیاهی ممکن است در مدیریت علائم خفیف مسمومیت حاملگی( پرهاکلامپسی) نقش کمکی ایفا کنند.
نکته مهم: برخلاف چای سیاه و سبز که حاوی کافئین هستند، اکثر دمنوشهای گیاهی فاقد کافئین میباشند، که این امر میتواند یک مزیت برای زنان باردار تلقی شود.
اهمیت مشورت پزشکی: مصرف هرگونه دمنوش، حتی با فواید ظاهری، باید حتماً با مشورت پزشک یا ماما صورت پذیرد. تجویز یا رد مصرف، بسته به شرایط فردی مادر، وضعیت سلامت جنین و داروهای مصرفی، تنها توسط متخصصین امکانپذیر است.
مصرف دمنوش در بارداری و دوران شیردهی
برای مادرانی که مایل به استفاده از دمنوشهای گیاهی در دوران بارداری و شیردهی هستند، رعایت برخی دستورالعملها میتواند ریسکهای احتمالی را تا حد زیادی کاهش دهد:
- مصرف دمنوش باید به حداقل برسد؛ روزانه بیش از یک تا دو فنجان مصرف نشود.
- از مصرف مداوم و طولانیمدتِ یک نوع دمنوش خاص اجتناب کنید. این رویکرد به بدن فرصت میدهد تا با مقادیر کمتر و متنوعتری از ترکیبات گیاهی مواجه شود.
- در دوران شیردهی، چنانچه با مصرف دمنوش، علائم غیرطبیعی در نوزاد مشاهده کردید، فوراً مصرف آن را متوقف کرده و با پزشک مشورت کنید.
- هیچ دمنوشی را بدون تأیید پزشک متخصص در رژیم غذایی خود قرار ندهید . پزشک شما با در نظر گرفتن وضعیت عمومی، حساسیتهای احتمالی و داروهای مصرفیتان، میتواند امنترین گزینهها را به شما پیشنهاد دهد.
راهنمای انتخاب دمنوشهای گیاهی در بارداری و شیردهی
در انتخاب دمنوشها، اولویت باید با گیاهانی باشد که استفاده طولانیمدت در آشپزی دارند (مانند نعنا یا زنجبیل). چرا که مصرف بیرویه برخی گیاهان میتواند منجر به عوارض جدی از جمله تحریک انقباضات رحمی و خطر زایمان زودرس شود.
دمنوشهای رایج و نکات احتیاطی آنها:
- نعنا فلفلی: این دمنوش عموماً برای رفع مشکلات گوارشی توصیه میشود و در مقادیر معمول ایمن است. هشدار: مصرف مقادیر بالای آن، بهویژه در سه ماهه اول بارداری، ممکن است خطر خونریزی را افزایش دهد.
- برگ تمشک قرمز: این دمنوش به دلیل خواص احتمالی در آمادهسازی عضلات رحم برای زایمان، اغلب در سه ماهه سوم مصرف میشود. با این حال، به دلیل خاصیت انقباضکنندگی، مصرف آن در سه ماهه اول توصیه نمیشود.
- زنجبیل: یکی از مؤثرترین گزینهها برای کاهش تهوع دوران بارداری است. در صورت مصرف متعادل، برای مادر و کودک ایمن محسوب میشود.
- بابونه: به دلیل خواص آرامبخش میتواند به بهبود کیفیت خواب کمک کند. مصرف بیش از حد آن میتواند باعث تحریک رحم و ایجاد اختلال در گردش خون شود؛ لذا باید تنها به یک فنجان قبل از خواب محدود شود.
- چای سبز: نکته مهم این است که چای سبز برخلاف دمنوشهای گیاهی، حاوی کافئین است. از آنجایی که مصرف کافئین در دوران بارداری و شیردهی باید محدود باشد، چای سبز نباید به عنوان یک دمنوش “بدون محدودیت” در نظر گرفته شود.
اطلاعات اشتباه در مورد سلامت دمنوش در دوران بارداری
گاهی اوقات اطلاعاتی در مورد برخی دمنوشها منتشر میشود که ممکن است گمراهکننده باشند. در مواجهه با دمنوشهایی که دادههای علمی محدودی در مورد ایمنی آنها در دوران بارداری وجود دارد، رعایت اصل احتیاط واجب است:
- میوه نسترن (میوه گل رز): با وجود اینکه در برخی منابع به عنوان دمنوشی مفید یاد میشود، اما مطالعات بالینی کافی درباره ایمنی مصرف آن در بارداری وجود ندارد. به همین دلیل بانظر پزشک استفاده شود.
- قاصدک: درباره این دمنوش ، شواهد علمی مستندی در دسترس نیست. فقدان اطلاعات، مساوی با «ایمن بودن» نیست، بنابراین توصیه میشود تا زمان اثبات بیخطر بودن، از مصرف آن خودداری شود.
- بادرنجبویه: این گیاه اغلب برای کاهش اضطراب، بیقراری و بهبود بیخوابی پیشنهاد میشود و تصور عمومی بر بیخطر بودن آن است. با این حال باید با مشورت متخصص مصرف شود.