جالب است بدانید برگهای خشک چای پیش از دمآوری، غلظت کافئین بالاتری نسبت به دانههای قهوه دارند. با این حال، در فنجان آماده مصرف، قهوه به مراتب غلیظتر و دارای کافئین نهایی بیشتری است.
انتخاب بر اساس نیاز: دریافت کافئین نهایی به میزان غلظت و شیوه دمآوری شما بستگی دارد. ترفند افزایش کافئین چای: از آنجا که بیشترین حجم کافئین در همان دقایق ابتدایی عصارهگیری آزاد میشود، طولانی کردن زمان دمآوری تنها تلخی و گسی چای را بالا میبرد. برای دریافت کافئین بالاتر، از برگ چای بیشتر (دوز بالاتر) استفاده کنید.
چرا قهوه نسبت به چای محرک قویتری است؟ یک پارادوکس جالب در دنیای نوشیدنیها وجود دارد: برگ خشک چای از نظر وزنی کافئین بیشتری نسبت به دانه قهوه دارد؛ اما در فنجان نهایی، قهوه اثر محرک بهمراتب قویتری بر بدن میگذارد. علت این تفاوت در شیوه عصارهگیری، میزان دوز مصرفی و ترکیبهای بیوشیمیایی منحصربهفرد هرکدام نهفته است.
۱. تفاوت در نسبت عصارهگیری و دوز مصرفی در مقایسه گرمبهگرمِ ماده خام، برگ خشک چای حدود ۳ تا ۳.۵ درصد کافئین دارد، درحالیکه دانه قهوه عربیکا حدود ۱.۲ تا ۱.۵ درصد و روبوستا حدود ۲.۲ تا ۲.۷ درصد کافئین دارد. با این حال، تفاوت اصلی در فنجان نهایی مشخص میشود: برای یک فنجان چای، تنها از ۲ تا ۳ گرم برگ چای استفاده میشود. برای یک فنجان قهوه دمی یا اسپرسو، بین ۱۰ تا ۲۰ گرم پودر قهوه آسیابشده مصرف میشود. به دلیل مصرف دوز بسیار بالاتر و عصارهگیری فشردهتر، میزان کافئین فنجان قهوه معمولاً دو تا سه برابر یک فنجان چای است: یک فنجان چای سیاه (۲۴۰ میلیلیتر): حدود ۴۰ تا ۷۰ میلیگرم کافئین یک فنجان قهوه دمی/فیلتری: حدود ۹۵ تا ۱۶۰ میلیگرم کافئین یک شات اسپرسو (۳۰ میلیلیتر): حدود ۶۳ میلیگرم کافئین غلیظ
۲. ال-تیانین ؛ راز آرامشبخشی چای مهمترین عامل بیوشیمیایی که باعث تفاوت در اثرگذاری چای و قهوه میشود، یک اسیدآمینه خاص در چای به نام ال-تیانین (L-Theanine) است: کافئین قهوه: بهسرعت جذب خون شده و با تحریک سریع سیستم عصبی مرکزی، ضربان قلب و سطح آدرنالین را بالا میبرد که گاهی با افت ناگهانی انرژی و اضطراب همراه است. کافئین چای همراه با ال-تیانین: ال-تیانین سد خونی-مغزی را رد کرده و امواج آلفای مغز را افزایش میدهد. این ترکیب باعث «تمرکز همراه با آرامش» میشود؛ در نتیجه کافئین بهآرامی آزاد شده و از جهش ناگهانی و تنش عصبی جلوگیری میکند.
۳. نقش تاننها و زمان دمآوری تاننها (Tannins): پیوند کافئین با تاننها و پلیفنولها در چای باعث میشود روند جذب کافئین در دستگاه گوارش ملایمتر و تدریجیتر باشد. مدتزمان دمآوری: بخش عمده کافئین چای در همان دقایق ابتدایی وارد آب میشود. طولانی کردن دمآوری (بیش از ۵ دقیقه) کافئین را تغییر چندانی نمیدهد، بلکه صرفاً باعث استخراج بیشازحد تاننها و تلخی نامطلوب طعم چای میگردد.
خلاصه و نتیجهگیری اگر به دنبال هوشیاری فوری و انرژی انفجاری هستید، قهوه به دلیل غلظت بالای کافئین گزینه قدرتمندتری است. اما اگر خواهان تمرکز پایدار، بدون تپش قلب، اضطراب و افت ناگهانی انرژی هستید، چای (بهویژه چای سبز و سیاه باکیفیت) گزینهای متعادلتر و سازگارتر با فیزیولوژی بدن است.