قهوه یکی از محبوبترین نوشیدنیهای جهان است. این نوشیدنی که هم در صبحها و هم بعدازظهرها نوشیده میشود، به دلیل وجود کافئین شناخته میشود؛ مادهای که حتی چشم های پر از خواب را هم بیدار میکند. به دلیل همین محبوبیت، تحقیقات بسیاری درباره قهوه و تأثیر آن بر سلامت بدن انجام شده و همچنان ادامه دارد. کافئین موجود در قهوه تأثیرات زیادی بر بدن میگذارد؛ با این مطلب از تیرینک همراه باشید.
بر اساس بررسیهای انجام شده میتوان گفت مصرف متعادل قهوه برای سلامتی بسیار مفید است؛ برای مثال میتواند از دیابت و مشکلات کبدی پیشگیری کند. علاوه بر این، تحقیقاتی نیز درباره تأثیر کافئین قهوه بر مغز صورت گرفته است و نتیجه این پژوهشها امیدوارکننده است، چراکه کافئین قهوه قدرت شناختی مغز را افزایش میدهد. مواد فعال موجود در قهوه قهوه سرشار از ترکیبات فعال و ارزشمندی است که توانایی زیادی در حفظ سلامت بدن دارند. بسیاری از این ترکیبات از نوع آنتی اکسیدان هستند که با آسیبهای ناشی از رادیکالهای آزاد در سلولها مقابله میکنند. قهوه حاوی مواد مغذی و مفید زیادی می باشد:
مکانیسم اثر قهوه بر مغز کافئین از طریق سازوکارهای متعددی بر سیستم عصبی مرکزی تأثیر میگذارد و درک این سازوکار به بررسی ارتباط میان کافئین و گیرندههای آدنوزین وابسته است. آدنوزین یک فرستنده عصبی مهاری در مغز است که روند خواب را تسهیل و تنظیم میکند. سلولهای عصبی مجهز به گیرندههای اختصاصی اند که آدنوزین به آنها اتصال مییابد. این اتصال، فعالیت عصبی را مهار، تحریک پذیری نورونها را فروکش و سرعت انتقال پیام را کاهش میدهد. آدنوزین به طور طبیعی طی ساعات بیداری در بدن انباشته میشود و با گذشت روز، بر شدت خستگی و گرایش به خواب میافزاید. از آنجا که کافئین از حیث ساختار مولکولی همانندی قابل توجهی با آدنوزین دارد، به عنوان یک آنتاگونیست عمل کرده و با اشغال همین گیرنده ها، مانع اتصال آدنوزین میشود. با این وجود، کافئین بهتنهایی توانایی القای آرامش و کندسازی فعالیت عصبی را ندارد؛ بلکه با مسدودسازی جایگاههای اتصال، جلوی اثر مهاری آدنوزین را میگیرد. حاصل این رقابت، برانگیختگی سیستم عصبی مرکزی، افزایش هوشیاری و کاهش حس خواب آلودگی است.
کافئین چگونه عملکرد مغز را تقویت میکند؟ کافئین ظرفیت پردازش مغز را افزایش میدهد و با تحریک سیستم عصبی مرکزی، زمینه ترشح فرارسانهای عصبی همچون دوپامین، سروتونین و نورآدرنالین را فراهم میآورد. این ترکیب به بهبود طیف گستردهای از عملکردهای شناختی و ذهنی کمک میکند؛ از جمله:
با گذشت زمان ممکن است بدن نسبت به کافئین تحمل پیدا کند و برای دستیابی به همان اثربخشی پیشین، به میزان بیشتری نیاز پیدا کنید. با این حال باید در نظر داشت که افزایش مصرف، همواره اوضاع را بهتر نمیکند. طبق توصیه سازمان غذا و دارو (FDA)، مصرف روزانه بیش از ۴۰۰ میلیگرم کافئین ، معادل حدود ۴ تا ۵ فنجان قهوه توصیه نمیشود؛ چراکه احتمال بروز عوارض منفی را افزایش میدهد. اگر قصد بارداری دارید، باردار هستید یا در دوران شیردهی به سر میبرید و همچنین اگر به کافئین حساسیت دارید یا داروی خاصی مصرف میکنید، بهتر است میزان مصرف خود را با مشورت پزشک تعیین کنید. در نهایت این شما هستید که میتوانید تشخیص دهید چه میزان کافئین برای بدنتان مناسب است و چه مقدار موجب ناراحتی و حال ناخوش نمیشود.
کافئین و حافظه کافئین بر حافظه نیز بی تأثیر نیست، هرچند برای نتیجه گیری قطعی در این زمینه همچنان به پژوهشهای بیشتری نیاز است. برخی مطالعات نشان داده اند کافئین میتواند تأثیر مثبتی بر حافظه کوتاه مدت و بلندمدت بگذارد، در حالی که گروهی دیگر از تحقیقات این یافته را رد کرده و معتقدند کافئین تأثیر چشمگیری بر عملکرد حافظه ندارد. در یکی از پژوهشها از قرص کافئین استفاده شد و مشاهده گردید که توانایی شرکت کنندگان در بازشناسی تصاویری که ۲۴ ساعت پیش دیده بودند، بهبود یافته است. همچنین مشخص شد این افراد تصاویر را دیرتر از یاد میبرند و مدت بیشتری در حافظه شان باقی میماند. کافئین و خستگی بیشتر افراد کافئین را به قصد کسب انرژی و هوشیاری بیشتر مصرف میکنند؛ بنابراین جای شگفتی نیست اگر بگوییم کافئین میتواند احساس خستگی را نیز سرکوب کند. با این حال، این انرژی تنها برای مدت محدودی دوام میآورد و به همین دلیل ممکن است احساس کنید به دوز بیشتری از کافئین نیاز دارید. توجه داشته باشید که کافئین بیش از حد به ویژه در ساعات عصر و بعدازظهر به بدن نرسانید، چراکه میتواند مانع خواب شب شود. اگر نوشیدن قهوه کیفیت خواب شما را کاهش دهد، به این معناست که تأثیری معکوس و منفی بر شما گذاشته است؛ در چنین شرایطی نه تنها خستگی برطرف نمیشود، بلکه خواب شب نیز مختل خواهد شد.
کافئین و کاهش خطر آلزایمر آلزایمر گونهای زوال عقل است که در آغاز به آرامی بروز میکند، اما پس از مدتی با سرعتی چشمگیر پیشرفت مینماید. این بیماری نه تنها از بین رفتن حافظه را به دنبال دارد، بلکه تغییراتی در رفتار و فرایندهای تفکر فرد نیز ایجاد میکند. تاکنون درمان قطعی برای این عارضه شناسایی نشده است. رژیم غذایی نامناسب از جمله عوامل مؤثر در بروز زوال عقل و آلزایمر به شمار میرود. نتایج یک پژوهش نشان داده است که مصرف متعادل قهوه میتواند خطر ابتلا به آلزایمر را تا ۶۵٪ کاهش دهد؛ هرچند برای تأیید قطعی این یافته، انجام مطالعات بیشتری ضروری است. کافئین و پارکینسون پارکینسون یک بیماری مزمن سیستم عصبی مرکزی است که بر اثر از بین رفتن سلولهای مغزی مسئول ترشح دوپامین ایجاد میشود و بر حرکات عضلانی تأثیر میگذارد. این بیماری بیش از همه بر توانایی حرکت اثر داشته و موجب بروز لرزش در بدن میشود. درمان یا روش پیشگیری قطعی برای این بیماری هنوز شناخته نشده است. خوشبختانه پژوهشها نشان میدهند مصرف قهوه و کافئین میتواند خطر ابتلا به پارکینسون را کاهش دهد. در یک مطالعه گسترده مشخص شد که نوشیدن ۳ فنجان قهوه در روز، خطر ابتلا به پارکینسون را تا ۲۹٪ کاهش میدهد و افزایش مصرف به ۵ فنجان، کاهش چشمگیرتری در پی ندارد. بنابراین میتوان نتیجه گرفت همان ۳ فنجان میتواند اثر محافظتی مطلوب خود را اعمال کند و نیازی به مصرف بیشتر نیست. کافئین به عنوان فعالترین و مهمترین ترکیب موجود در قهوه، نقش اصلی این خاصیت حمایتی را بر عهده دارد؛ با این حال، انجام پژوهشهای تکمیلی در این زمینه همچنان ضروری به نظر میرسد. کلام آخر قهوه، در صورت مصرف متعادل، میتواند برای سلامت مغز مفید باشد؛ چراکه توانایی بهبود حافظه کوتاهمدت، هوشیاری، یادگیری، خلق وخو و سرعت واکنش را دارد. تأثیر محتمل آن بر حافظه بلندمدت نیز ممکن است در پیشگیری از ابتلا به آلزایمر و پارکینسون نقش داشته باشد. هرچند پژوهشهای مشاهدهای تا حد زیادی توانسته اند اثرات مثبت قهوه و کافئین را بر سلامت مغز تأیید کنند، اما اصل تعادل در مصرف، کلید اصلی بهره مندی از این فواید است. زیاده روی در مصرف قهوه و کافئین میتواند به اضطراب, تپش قلب و اختلال در خواب منجر شود. برخی افراد نسبت به کافئین حساسیت دارند، در حالی که عده ای دیگر بدون هیچ مشکلی روزانه چندین فنجان قهوه مینوشند. همچنین گروههایی مانند کودکان، نوجوانان و زنان باردار باید مصرف قهوه را محدود کنند.