هدف ما از تهیه این راهنما، ارائه اطلاعاتی است که به شما در مسیر رسیدن به یک زندگی سالم و شاد کمک کند. با یادگیری خواص گیاهان دارویی و نحوه استفاده از آنها، میتوانید در مواقع ضروری و شرایط بحرانی، از قدرت درمانهای طبیعی برای بازیابی سلامت خود بهره ببرید. اگر به دنبال راهکارهای گیاهی برای بهبود وضعیت جسمانی هستید، در این مطلب، بخش دوم فهرست متداولترین دمنوشهای دارویی و موارد مصرف دقیق آنها را برای شما آماده کردهایم.
گزنه (Nettles)؛ محافظ سیستمهای حیاتی و پاکساز بدن گزنه یکی از قدرتمندترین و همهکارهترین گیاهان در سبد سلامت است که فراتر از یک گیاه معمولی، نقشی حیاتی در حفظ تعادل بدن ایفا میکند. محافظ سیستم لنفاوی: گزنه از ابتلا به بیماریهای حساس سیستم لنفاوی (مانند سل غدد لنفاوی) جلوگیری میکند و یک محافظ طبیعی برای این سیستم است. پشتیبان سلامت کلیه: این گیاه در دفع سنگ، شن و ریزهسنگهای کلیه بسیار مؤثر عمل کرده و به پاکسازی مجاری ادراری کمک میکند. تسکیندهنده سیستم عصبی: در مدیریت و بهبود برخی بیماریهای عصبی، از خواص گزنه بهره گرفته میشود. ضد انگل و پاکسازی روده: یکی از ویژگیهای برجسته گزنه، توانایی آن در از بین بردن انگلهای روده و دفع آنها از بدن است. تنظیمکننده گوارش:در موارد اسهال، اسهال خونی و هموروئید (بواسیر) تجویز میشود. این گیاه یک قاعدهآور طبیعی فوقالعاده برای تنظیم حرکات روده است. مبارز تب و سرماخوردگی: نوشیدن دمنوش گزنه در زمان تب و سرماخوردگی، به دفع خلط از ریه و معده کمک کرده و روند بهبودی را تسریع میکند. یک گیاه خوراکی و کاربردی: برخلاف بسیاری از گیاهان دارویی که فقط به صورت دمنوش مصرف میشوند، گزنه یک گیاه خوراکی بسیار لذیذ است که میتوانید به راحتی آن را در انواع غذاها و سوپها برای بهرهمندی از خواص آن به کار ببرید
اورگانو (Oregano)؛ ادویه شفابخش زمستان اورگانو، که گاهی به عنوان نوع زمستانی مرزنجوش شناخته میشود، فراتر از یک ادویه رایج، دارای تاریخچهای غنی در طب سنتی است. کاربرد دارویی تاریخی: از صدها سال پیش، اورگانو برای مقابله با سرماخوردگی، آنفولانزا و همچنین در درمان زخمهای پوستی مورد استفاده قرار گرفته است. خاصیت ضدعفونیکنندگی قوی: این گیاه دارای خواص ضدعفونیکننده و ضد میکروبی است. روغن آن به قدری قدرتمند است که در گذشته برای ضدعفونی کردن هوای اتاق بیماران به کار میرفته است. پیشگیری از عفونتهای زمستانی: در فصل سرما، چکاندن چند قطره از عصاره اورگانو در زیر زبان، به عنوان یک اقدام پیشگیرانه موثر در برابر عفونتهای رایج زمستانی عمل میکند. ۲۹. پوست پرتقال (Orange Peel)؛ گنجینه ویتامین و تصفیهکننده گوارش پوست پرتقال، که اغلب نادیده گرفته میشود، در واقع حامل بسیاری از خواص مفید و درمانی خود میوه است. منبع غنی خواص پرتقال: تمام ویتامینها و ترکیبات مفید موجود در آب پرتقال، به اشکال غلیظتر در پوست آن نیز یافت میشوند. تقویت دستگاه گوارش: پوست پرتقال یک تصفیهکننده بسیار قوی برای سیستم گوارش است و به پاکسازی و بهبود عملکرد آن کمک شایانی میکند. ریشه زنبق زرد (Orris Root Powder)؛ تسکیندهنده سرفه و التیامبخش زخم ریشه گیاه زنبق زرد، که پودر آن کاربرد درمانی دارد، خواص متنوعی را برای مقابله با برخی بیماریهای رایج ارائه میدهد. درمان مشکلات تنفسی: این ریشه برای تسکین سرفه، کاهش خلط و همچنین درمان اسهال مفید است. بهبود زخم: مالیدن پودر ریشه زنبق زرد بر روی زخمها، به روند بهبودی آنها سرعت میبخشد.
گل ساعتی (Passion Flower)؛ آرامبخش سیستم عصبی و تسکیندهنده استرس گل ساعتی یکی از قدرتمندترین گیاهان طبیعت برای مدیریت فشار عصبی و بازگرداندن آرامش به ذهن و بدن است. درمان بیخوابیهای اضطرابی: اگر بیخوابی شما ناشی از افکار مزاحم یا استرسهای روزمره باشد، گل ساعتی میتواند با آرام کردن فعالیتهای بیش از حد مغز، خوابی عمیق و باکیفیت را برای شما فراهم کند. تسکین سردردهای عصبی: این گیاه در درمان سردردهایی که ریشه در تنشهای عصبی و فشار روانی دارند، بسیار مؤثر عمل میکند. رفع گرفتگیهای عضلانی: بسیاری از گرفتگیهای عضلانی ناشی از تنشهای عصبی هستند؛ گل ساعتی با آرام کردن سیستم عصبی، به شل شدن و رهایی عضلات کمک میکند. پادارکو (Pau D’Arco)؛ مدافع قدرتمند در برابر قارچها و انگلها پادارکو که از پوست درخت همنام خود (بومی جنگلهای برزیل) تهیه میشود، یک گیاه استراتژیک برای مبارزه با عوامل بیماریزای میکروسکوپی است. مقابله با عفونتهای قارچی و انگلی: پادارکو یکی از بهترین گزینهها برای درمان و پیشگیری از عفونتهای قارچی (مانند کاندیدا) و مبارزه با انگلهای رودهای است. تنظیم قند خون: این دمنوش خاص، توانایی کمک به کاهش سطح قند خون را دارد که برای مدیریت متابولیسم بدن بسیار مفید است. بهبود گوارش: علاوه بر اثرات ضد میکروبی، پادارکو به تسهیل فرآیند گوارش و سلامت سیستم گوارشی کمک شایانی میکند.
ریشه گل پروانهای (Pleurisy Root)؛ مدافع ریه و درمانگر تبهای حاد این گیاه، بسیار کمیاب و ارزشمند است و مستقیماً با بیماریهای التهابی ریه و تبهای شدید مبارزه میکند. درمان بیماری پلورزی (Pleurisy): در این بیماری، غشای داخلی حفره سینه و لایههای بافت ریه دچار التهاب میشوند که باعث درد شدید هنگام تنفس میشود. ریشه گل پروانهای به کاهش این التهاب و تسکین درد کمک میکند. دفع انواع تبهای حاد: این گیاه در درمان تبهای بسیار سخت و خطرناک از جمله: مخملک، تیفوس، سرخک و همچنین تبهای ناشی از رماتیسم و مشکلات ریوی کاربرد دارد. برگ تمشک (Raspberry Leaves)؛ حامی سلامت زنان و تسکیندهنده درد برگ تمشک یکی از مهمترین گیاهان در طب سنتی برای مدیریت تغییرات فیزیولوژیک دوران بارداری و قاعدگی است. آمادهسازی برای زایمان: مصرف برگ تمشک در دوران بارداری (تحت نظر متخصص) به آمادهسازی رحم برای فرآیند زایمان کمک کرده و میتواند زمان دوره زایمان را کوتاهتر کند. مدیریت قاعدگی: این گیاه به طور موثری گرفتگیها و دردهای شدید دوران قاعدگی را کاهش میدهد. درمانهای موضعی و گلو: همچنین برای رفع تبخال و تسکین گلودرد نیز از خواص آن استفاده میشود.
شبدر قرمز (Red Clover Blossom)؛ تسکیندهنده یائسگی و پشتیبان مبارزه با سرطان شکوفه شبدر قرمز، گیاهی است که با تعادلبخشی به هورمونها و خواص ضد التهابی خود، به ویژه در دوران یائسگی، اثربخشی قابل توجهی دارد. آرامبخشی و کاهش علائم یائسگی: شبدر قرمز به آرامش بدن کمک کرده، ورم پوست را که گاهی در این دوران رخ میدهد، برطرف میکند و علائم ناخوشایند یائسگی را به طور چشمگیری کاهش میدهد. پتانسیل در درمان تومورهای سرطانی: گزارشهایی مبنی بر اثربخشی بالای این گیاه در درمان تومورهای سرطانی وجود دارد. توصیه شده است که نوشیدن دمنوش شبدر قرمز به جای آب و قهوه، میتواند در این زمینه کمککننده باشد (البته این موضوع نیازمند تحقیقات بالینی گستردهتر و نظر پزشک متخصص است). تمشک قرمز (Red Raspberry)؛ درمانگر زخمهای مخاطی و تنظیمکننده گوارش و قاعدگی هم برگها و هم میوه گیاه تمشک قرمز، خواص دارویی فراوانی دارند که طیف وسیعی از مشکلات سلامتی را پوشش میدهند. بهبود زخمهای مخاطی: برگها و میوه خشک شده تمشک قرمز در ترمیم و از بین بردن زخمهای ایجاد شده در غشاهای مخاطی (مانند دهان، گلو و دستگاه گوارش) بسیار موثر هستند. درمان اسهال و اسهال خونی: به طور خاص، از میوه تمشک قرمز برای درمان اسهال و اسهال خونی در کودکان استفاده میشود. کاهش تهوع: این گیاه خاصیت ضد تهوع دارد و میتواند به بهبود این حالت کمک کند. تنظیم خونریزی قاعدگی: در دوران قاعدگی، مصرف تمشک قرمز باعث افزایش (و تنظیم) مقدار خونریزی میشود که برای برخی شرایط خاص (مانند کاهش غلظت خون در دوران قاعدگی) مفید است.
میوه گل رز (Rosehip)؛ انفجار ویتامین C برای تقویت سیستم ایمنی میوه گل رز که پس از ریزش گلبرگهای گلهای رز (بهویژه انواع وحشی) شکل میگیرد، یکی از غنیترین منابع طبیعی ویتامینهای ضروری در طبیعت است. منبع عظیم ویتامین C: زمانی که این میوهها خشک میشوند، غلظت ویتامین C آنها بسیار بالا میرود. این ویتامین برای تقویت سیستم ایمنی، تولید کلاژن و سلامت پوست حیاتی است. یک افزودنی هوشمندانه: برای دریافت حداکثر میزان ویتامین C، میتوانید میوه خشک گل رز را به هر نوع چای یا دمنوش دیگری که مصرف میکنید، اضافه کنید تا قدرت شفابخشی آن دوچندان شود. رزماری (Rosemary)؛ گیاه همهکاره از پیشگیری از سرطان تا سلامت زنان رزماری فراتر از یک گیاه خوشعطر در آشپزخانه است؛ این گیاه در تحقیقات مدرن و طب سنتی، جایگاه ویژهای در درمان بیماریهای جدی دارد. پیشگیری از سرطان سینه: تحقیقات اخیر نشان دادهاند که ترکیبات موجود در رزماری میتواند پتانسیل بالایی در پیشگیری از ابتلا به سرطان سینه داشته باشد. درمانهای سنتی و عصبی: در گذشته، رزماری برای تسکین سردردهای عصبی، بهبود مشکلات عصبی، درمان التهاب روده و تسکین علائم سرماخوردگی به کار میرفت. بهداشت دهان و گلو: به دلیل خواص ضد میکروبی، استفاده از دمکرده رزماری به عنوان «دهانشویه» میتواند به طور موثری گلودرد و بوی بد دهان را از بین ببرد. حمایت از باروری زنان: یافتههای تحقیقاتی نشان میدهد که رزماری میتواند در برخی موارد، به درمان مشکلات نابوری در زنان که ناشی از بیماریهای خاص است، کمک کند. کاربرد در صنعت زیبایی: به دلیل عطر خوش و ماندگار و خواص تقویتکننده، رزماری یکی از مواد اصلی در تولید انواع عطرها و شامپوهای باکیفیت است.
مریمگلی (Sage)؛ از طعمدهنده آشپزی تا تنظیمکننده تعریق و گوارش مریمگلی گیاهی است که مرز بین دنیای آشپزی و دنیای درمان را به زیبایی از بین برده است. کاربرد در آشپزی: مریمگلی به دلیل عطر بسیار خاص و خوشطعم، یکی از محبوبترین گیاهان معطر در جهان برای طعمدهی به غذاها است. سلامت دهان و لثه: این گیاه در درمان دردهای لثه و مشکلات مربوط به دهان بسیار موثر عمل میکند. بهبود عملکرد گوارش: استفاده از مریمگلی میتواند به رفع گرفتگی شکم و بهبود روند گوارش کمک شایانی کند. کنترل تعریق بیش از حد: یکی از ویژگیهای منحصربهفرد مریمگلی، توانایی آن در کنترل و کاهش تعریق بیش از حد بدن است که برای افرادی که با این مشکل دست و پنجه نرم میکنند، بسیار مفید است.
ساسافراس (Sassafras)؛ پالایشکننده خون و درمانگر سیستمیک ساسافراس یکی از قدرتمندترین گیاهان در طب سنتی برای پاکسازی و بازسازی قوای بدن شناخته میشود. پالایش خون و بدن (Detox): ساسافراس یک تقویتکننده طبیعی است که توانایی بالایی در پالایش خون و پاکسازی کل سیستم بدن از سموم دارد. سلامت دستگاه گوارش: این گیاه با تقویت معده و روده، به رفع التهابات گوارشی و از بین بردن گازهای شکم (نفخ) کمک میکند. کاربردهای بسیار متنوع (چشم و دندان): سلامت چشم: در برخی سنتهای درمانی، از چای تهیه شده از این گیاه برای شستشوی چشمها استفاده میشود. سلامت دهان: روغن استخراج شده از ساسافراس برای کاربردهای دندانپزشکی و سلامت دهان به کار میرود. درمان طیف گستردهای از مشکلات: ساسافراس به عنوان یک درمانگر همهجانبه شناخته میشود که میتواند برای بهبود سلامت کلیه، مثانه، گلو، سینه و حتی بهبود وضعیت واریس استفاده شود.
عشبه بیابانی (Sarsaparilla)؛ پاککننده سموم و رفع التهابات این گیاه به دلیل قدرت شستشوی بالای خود در دستگاه گوارش، در درمان مسمومیتها بسیار مورد توجه است. سمزدایی از بدن: سارسپاریلا با شستشوی کامل معده، به دفع سموم از بدن کمک میکند. رفع تب و سرماخوردگی: این گیاه در درمان تب، خلطهای ناشی از سرماخوردگی و همچنین رفع ورم (التهاب) بسیار کارآمد است. نارون آمریکایی (Slippery Elm)؛ محافظ گلو و پوششدهنده مخاط این گیاه به دلیل داشتن خاصیت لغزندگی (Mucilage)، برای آسیبهای بافتهای نرم عالی است. درمان زخم و خراش گلو: در درمان گلودرد، ورم لوزه و خراشهای دهان و گلو بسیار موثر است. تسکین پس از استفراغ: نوشیدن دمنوش این گیاه بلافاصله پس از تهوع یا استفراغ، میتواند التهاب و سوزش گلو را به سرعت از بین ببرد.
نعنای کلاهی (Skullcap)؛ آرامبخش اعصاب و جایگزین ایمن این گیاه که به دلیل کاربرد در درمانهای قدیمی، نام مستعار “علف سگهار” (Mad Dog Weed) را نیز یدک میکند، یکی از بهترین گزینهها برای سلامت روان است. تثبیت سیستم عصبی: نعنای کلاهی بر اعصاب اثر مثبت گذاشته، هذیانها را برطرف میکند و به خواب عمیق کمک میکند. تسکین دردهای عصبی: این گیاه میتواند تمام انواع دردهای عصبی را تسکین دهد. جایگزین ایمن: یکی از بزرگترین مزایای این گیاه، عدم وجود عوارض جانبی نسبت به داروهای سنگین عصبی (مانند گنه گنه) است که آن را به انتخابی عالی تبدیل میکند.
نعنای تند (Spearmint)؛ تسکیندهنده قدرتمند دستگاه گوارش نعنای تند که از خانواده پرطرفدار نعنا است، علاوه بر عطر دلپذیر، دارای خواص درمانی بسیار گستردهای است که مستقیماً بر سلامت گوارش تمرکز دارد. درمان مشکلات معده: این گیاه برای افرادی که از تهوع، استفراغ، ورم معده یا دردهای شکمی رنج میبرند، یک تسکیندهنده طبیعی و بسیار موثر است. بهبود هضم و رفع گاز معده: نعنای تند به بهبود سوء هاضمه کمک کرده و با کاهش گازهای معده، احساس راحتی و سبکی ایجاد میکند. مقابله با التهاب: این گیاه خاصیت ضدالتهابی دارد و میتواند به کاهش التهابات در روده و معده کمک کند.
فهرست متداولترین گیاهان دارویی و موارد مصرف آنها- بخش اول
استویا (Stevia)؛ شیرینکننده جادویی و جایگزین سلامت شکر استویا که ریشه در طبیعت پاراگوئه دارد، انقلابی در دنیای مواد شیرینکننده ایجاد کرده است و انتخابی ایدهآل برای افراد مبتلا به دیابت یا کسانی که به دنبال کاهش وزن هستند محسوب میشود. قدرت شیرینی بینظیر: استویا یک شیرینکننده کاملاً طبیعی است که قدرت شیرینی آن تا ۲۰۰ برابر بیشتر از شکر معمولی است. جایگزین سالم شکر: به دلیل عدم تأثیر منفی بر سطح قند خون، در بسیاری از کشورها از جمله ژاپن، به جای قند و شکر سنتی از استویا استفاده میشود. انواع مصرف: این گیاه در بازارهای جهانی به دو صورت رایج عرضه میشود: به صورت پودر خشک و یا به صورت شربت (مایع) که استفاده از آنها بسیار آسان است.
گل راعی (St. John’s Wort)؛ درمانگر افسردگی و آرامبخش روح این گیاه یکی از مشهورترین گیاهان در طب سنتی برای مدیریت وضعیتهای روحی و سلامت زنان است. مقابله با افسردگی: گل راعی دارای اثرات آرامبخش قدرتمندی است که در درمان افسردگی بسیار کاربرد دارد. سلامت زنان و پوست: از این گیاه برای درمان گرفتگیهای رحمی و همچنین بهبود زخمهای پوستی و عفونتهای ویروسی استفاده میشود. مدیریت وزن: برخی گزارشها نشان میدهند که مصرف این گیاه میتواند با کاهش اشتها، به کاهش وزن کمک کند (البته این موضوع نیاز به تایید پزشک دارد).
برگ توتفرنگی (Strawberry Leaves)؛ پالایشگر روده و ضد التهاب برگهای خشک این گیاه، فراتر از میوهاش، خواص درمانی منحصر به فردی دارند. تقویت و پالایش گوارش: تهیه چای از برگ توتفرنگی، علاوه بر اشتهاآور بودن، باعث تقویت عملکرد رودهها و پالایش دستگاه گوارش میشود. درمانهای پوستی و شبانه: این گیاه برای جلوگیری از تعریق شبانه و تسکین علائم اگزما بسیار مفید است.
آویشن (Thyme)؛ ضدعفونیکننده قدرتمند و نجاتدهنده تنفسی آویشن یکی از قویترین گیاهان در دسته “اکسپکتورانت” (سینه بازکن) و ضدعفونیکنندهها است. حمایت از سیستم تنفسی: آویشن برای درمان سیاه سرفه، مشکلات ریوی و آسم بسیار کاربردی است. ضد عفونی و ضد قارچ: این گیاه با توانایی مقابله با قارچها و باکتریها، یک ضدعفونیکننده فوقالعاده است. تسکین گلو و تب: استفاده از غرغره آویشن برای گلودرد بسیار مفید است و خاصیت تعریقزا دارد که به کاهش تب کمک میکند. مدیریت گوارش و اسهال: آویشن باعث رفع گاز و انسداد روده و معده میشود. همچنین در درمان اسهال (حتی با مقادیر بسیار کم برای کودکان) توصیه میشود. آویشن لیمویی (Lemon Thyme): این گونه دارای عطر دلپذیر لیمو است اما تمام خواص درمانی آویشن معمولی را داراست.
آقطی سیاه (انگور خرس، انگور گرگ)Arctostaphylos uva-ursi (Bearberry) آقطی سیاه یکی از گیاهان دارویی مؤثر در بهبود عملکرد کلیه و مثانه محسوب میشود. این گیاه دارای خاصیت ادرارآوری (Diuretic) بوده و به کاهش التهابات دستگاه ادراری تحتانی، بهویژه مثانه و کلیه، کمک میکند. همچنین مصرف آن میتواند به کاهش ادم (ورم) ناشی از احتباس مایعات در بدن منجر شود. مواد مؤثره این گیاه، بهویژه آربوتین (Arbutin)، نقش اصلی را در اثرات ضدالتهابی و ضدعفونیکنندگی آن بر مجاری ادراری ایفا میکنند.
گل ماهور (شاه پسند) گل ماهور یکی از گیاهان دارویی با اثر معرق است که باعث افزایش تعریق میشود. این ویژگی آن را در کاهش تب ناشی از سرماخوردگی مفید میسازد. همچنین گل ماهور به عنوان یک خلطآور مؤثر شناخته میشود و میتواند در بهبود شرایط تنفسی نظیر سیاهسرفه ، ذاتالریه و آسم مفید واقع شود. ترکیبات فعال موجود در این گیاه، از جمله ساپونینها و موسیلاژها، نقش اصلی را در این اثرات درمانی ایفا میکنند.
بنفشه (Violet) گل و برگهای بنفشه دارای مصارف متعدد درمانی هستند. از جمله مهمترین آنها، اثر تسکینی در کاهش سردرد است. در طب سنتی، بنفشه به عنوان یک ضدالتهاب و نرمکننده نیز کاربرد دارد. بر اساس برخی منابع، ترکیب گل بنفشه با سایر گیاهان دارای خاصیت ضدسرطانی میتواند به تهیه ضمادی منجر شود که از رشد و بزرگشدن غدد تومورال جلوگیری میکند (هرچند این اثر نیازمند مطالعات بالینی بیشتر است). از دیگر کاربردهای این ضماد، تسریع بهبود زخمها، بهویژه زخم بستر است. پماد حاصل از این گیاه همچنین برای رفع خارشهای پوستیبه کار میرود. دمکرده (چای) این گیاه نیز دارای خواص مشابهی بوده و میتواند بهصورت خوراکی مصرف شود.
برگ گردو (سیاه) (Black Walnut Leaves) دمکرده برگ گردوی سیاه افزون بر تنظیم عملکرد روده، به عنوان یک ضد انگل قوی شناخته میشود. ترکیبات فعال موجود در این گیاه، بهویژه تاننها، نفتوکینونها و ژوگلون ، نقش مؤثری در مقابله با عفونتهای باکتریایی و قارچی ایفا میکنند. این خواص ضد میکروبی باعث شده است که برگ گردو در طب سنتی برای درمان طیف وسیعی از عفونتها مورد استفاده قرار گیرد.
پوست درخت بلوط سفید (White Oak Bark) پوست درخت بلوط سفید یک داروی قابض قوی محسوب میشود. چای حاصل از آن دارای خواص ضدعفونیکننده و تقویتی است. به دلیل غلظت بالای تاننها، این گیاه در رفع ترشحات و مشکلات رحمی مؤثر است. خاصیت قابض بودن این گیاه موجب میشود که بتواند در کنترل خونریزیهای داخلی نقش داشته باشد. همچنین مصرف چای پوست بلوط سفید در تسهیل دفع سنگهای صفراوی و کلیویمؤثر گزارش شده است. از دیگر کاربردهای این گیاه میتوان به دفع کرمهای سوزنی اشاره کرد. در موارد واریس و همچنین برای شستشوی زخمها و پوستههای آن نیز میتوان از جوشانده این گیاه استفاده نمود.
چای یام وحشی برای کودکان نیز قابل مصرف است. این گیاه ضمن کمک به دفع گازهای گوارشی ، میتواند دردهای ناشی از بیماریهای مجاری ادراری در هنگام ادرار کردن را تسکین بخشد. بهطور کلی، یام وحشی دارای خواص آرامبخشی (Sedative) است. بر اساس برخی باورهای سنتی، ترکیب این گیاه با زنجبیل در دوران بارداری و زایمان میتواند از سقط جنین پیشگیری کند (هرچند اینclaim نیازمند بررسیهای بالینی بیشتر است و مصرف هرگونه گیاه دارویی در دوران بارداری باید با احتیاط و زیر نظر متخصص انجام شود). ترکیب مؤثره اصلی این گیاه، دیوسژنین ، پیشمادهای برای سنتز هورمونهای استروئیدی است.
بومادران (Yarrow) بومادران بهطور سنتی برای کنترل و جلوگیری از خونریزی بهکار میرود و در موارد خونریزی ریه و بهطور کلی انواع خونریزیهای داخلی و خارجی استفاده میشود. اگر در مراحل اولیه سرماخوردگی همراه با داروهای ساده مصرف شود، میتواند ظرف ۲۴ ساعت علائم سرماخوردگی را کاهش دهد. همچنین اگر چای آن بهصورت داغ نوشیده شود، به دلیل خاصیت معرق ، در کاهش تب مؤثر است. در درمان زخمهای مزمن و دیرپا و همچنین در موارد کاهش ادرار یا ادرار قطرهقطره، نوشیدن چای بومادران توصیه میشود. برای رفع ترشحات رحمی نیز میتوان از چای این گیاه بهصورت شستشوی موضعی استفاده کرد. بومادران به رفع گاز معده کمک میکند و به باور برخی درمانگران سنتی، در این زمینه مؤثرتر از گنهگنه است.
ترشک مجعد (Yellow Dock) ترشک مجعد گیاهی است که بهطور سنتی برای پالایش و تقویت خون مورد استفاده قرار میگیرد. این اثر عمدتاً به دلیل وجود ترکیبات معدنی بهویژه آهن در ساختار این گیاه است. بر اساس منابع طب سنتی، از ترشک مجعد در درمان بیماریهای التهابی و عفونی نظیر سل غدد لنفاوی ، تومورهای غدهمانند ، ورم ، جذام ، برخی انواع سرطان، زخمهای چشمی، سفلیس ، آبریزش گوش و خارش گوش (Otorrhea & Pruritus of Ear) استفاده میشود. بدین منظور توصیه شده است که یک پارچه یا حوله خشک را به عصاره این گیاه آغشته کرده و بهصورت موضعی در محل مورد نظر قرار دهند. ترکیبات مهم ترشک مجعد شامل آنتراکینونها از جمله کریزوفانولو تاننها میباشد که خواص ملین، ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی به آن میبخشند.
یربا سانتا (Yerba Santa) یربا سانتا گیاهی با خواص خلطآور و ضدالتهاب تنفسی است. این گیاه سرفههای مزمن و طولانی را آرام کرده و به تخلیه خلط از ریهها کمک میکند. همچنین میتواند گرفتگیهای تنفسی ناشی از آلرژی (حساسیت) را کاهش دهد. ترکیبات فلاونوئیدی موجود در این گیاه، از جمله کریزین و دیوسمین، مسئول اثرات ضدالتهابی و آنتیهیستامینی آن هستند.
دارچین(Cinnamon) دارچین فراتر از کاربرد آن بهعنوان ادویه، خواص درمانی متعددی دارد. این گیاه بهطور سنتی برای ایجاد آرامش مغز و بهبود تمرکز و بازدهی ذهنی مورد استفاده قرار میگیرد. ترکیبات فنولیکی موجود در دارچین، بهویژه سینامالدهید و اوژنول ، نقش مؤثری در این اثرات ایفا میکنند. دارچین همچنین در درمان اسهال (با خاصیت قابض) و نفخ (با خاصیت ضدنفخ ) کاربرد دارد. ترکیب دارچین، عسل و آب داغ بهعنوان یک داروی سنتی برای پیشگیری از ابتلا به سرماخوردگی توصیه میشود. عسل و دارچین هر دو دارای خواص ضد میکروبی و آنتیاکسیدانی هستند که میتوانند سیستم ایمنی را تقویت کنند.
علف شیر (بیتیراخ ) Galium aparine (Cleavers) علف شیر تازه را میتوان بهصورت خام و مشابه اسفناج مصرف کرد. این گیاه دارای فواید درمانی متعددی است. از مهمترین خواص آن، تأثیر مثبت بر عملکرد کلیه و مثانه است؛ بهطوری که بهعنوان یک ادرارآور ملایم عمل کرده و به پالایش دستگاه ادراری کمک میکند. مصرف دمکرده این گیاه در کاهش تب ، رفع سنگ مثانه، کاهش ورم و جبران کمبود ویتامینها مؤثر است. همچنین بهطور سنتی گفته میشود که مصرف علف شیر باعث شفافیت و طراوت چهره میشود. مواد مؤثره این گیاه شامل گلیکوزیدهای ایریدوئیدی ، فلاونوئیدها و تاننها است.
گل راعی (علف چای) (St. John's Wort) گل راعی یکی از شناختهشدهترین گیاهان دارویی در زمینه سلامت روان است. این گیاه دارای اثرات آرامشبخشی بوده و در درمان افسردگی خفیف تا متوسطاستفاده میشود. ماده مؤثره اصلی آن، هیپریسین و هیپرفورین ، با مهار بازجذب سروتونین، دوپامین و نوراپینفرین، اثر ضدافسردگی ایجاد میکنند. علاوه بر این، از گل راعی بهطور سنتی برای درمان گرفتگیهای رحمی ، بهبود زخمهای پوستی و مقابله با عفونتهای ویروسی (بهلطف خاصیت ضدویروسی) استفاده میشود. هرچند هنوز بهطور کامل به اثبات نرسیده است، برخی منابع ادعا میکنند که این گیاه میتواند اشتها را کاهش داده و به کاهش وزن (لاغری) کمک کند. توجه مهم: گل راعی با بسیاری از داروهای شیمیایی تداخل دارویی دارد (از جمله داروهای ضدافسردگی، ضدبارداری خوراکی، داروهای قلبی و ضدانعقاد خون). مصرف آن بدون مشورت با پزشک توصیه نمیشود.
برگ توتفرنگی (Strawberry Leaves) از برگ خشک توتفرنگی میتوان چایی خوشعطر تهیه کرد که دارای خواص درمانی متعددی است. این چای بهعنوان یک اشتهاآور عمل کرده و دستگاه گوارش و بهویژه رودهها را تقویت میکند. چای برگ توتفرنگی برای کاهش تعریق شبانه و بهبود علائم اگزما نیز استفاده میشود. همچنین به پالایش و پاکسازی دستگاه گوارشکمک میکند. برگ توتفرنگی سرشار از تاننها، فلاونوئیدها و ویتامین C است که خواص ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی به آن میبخشند.
اوکالیپتوس (Eucalyptus) اوکالیپتوس یکی از گیاهان مؤثر در بهبود عملکرد دستگاه تنفسی است. استشمام رایحه حاصل از اسانس اوکالیپتوس در هنگام سرماخوردگی و آنفولانزا باعث باز شدن مجاری تنفسی فوقانی و تسهیل تنفس میشود. ماده مؤثره اصلی این گیاه، اوکالیپتول یا ۱,۸-سینئول (1,8-Cineole) است که با خاصیت موکولیتیک و گشادکنندگی برونشها عمل میکند. اوکالیپتوس همچنین دارای خواص ضدعفونیکنندگی و خلطآوری است که به دفع خلط و پاکسازی مجاری تنفسی کمک میکند. بهطور موضعی، اسانس اوکالیپتوس به دلیل خاصیت ضدالتهابی و ضددردی ، میتواند سفتی و ورم ناشی از آرتروز و روماتیسم را کاهش دهد. این اثر عمدتاً به دلیل افزایش جریان خون موضعی و مهار واسطههای التهابی است.
گل خوش (Eyebright) گل خوش یکی از گیاهان شناختهشده در طب سنتی برای درمان بیماریها و مشکلات چشمی است. این گیاه بهطور خاص برای کاهش التهاب، خستگی و تورم چشمها مورد استفاده قرار میگیرد. برای این منظور، چای یا دمکرده گل خوش را میتوان بهعنوان شستشودهنده چشم استفاده کرد. این کار به ویژه هنگامی که چشمها متورم، ملتهب یا خسته هستند، توصیه میشود. گل خوش همچنین در رفع آبریزش چشم ، درد چشم وخارش چشم ناشی از سرماخوردگی یا آلرژی (حساسیت فصلی) مؤثر است. مواد مؤثره این گیاه شامل گلیکوزیدهای ایروئید ، فلاونوئیدها و تاننها هستند که خواص ضدالتهابی، قابض و آنتیاکسیدانی دارند. نکته مهم: با وجود کاربرد سنتی گسترده، هرگونه شستشوی چشم با ترکیبات گیاهی باید با احتیاط کامل و ترجیحاً زیر نظر متخصص انجام شود تا از ایجاد عفونت یا تحریک بیشتر جلوگیری گردد.
دانه و برگ رازیانه (Fennel Seeds and Leaves) رازیانه در آشپزی و داروسازی بهعنوان یک طعمدهنده طبیعی (Flavoring Agent) کاربرد گستردهای دارد. دانههای این گیاه سرشار از ترکیبات معطر از جمله ترانسآنتول (trans-Anethole) هستند که علاوه بر طعم، خواص دارویی متعددی نیز ایجاد میکنند. رازیانه در درمان مشکلات گوارشی از جمله دفع گاز (Carminative)، کاهش اسید معده، نقرس (Gout)، گرفتگیها و التهابات معده مؤثر است. خاصیت ضدنفخ و ضداسپاسم (Antispasmodic) آن باعث کاهش کرامپهای گوارشی میشود. دمکرده یا چای رازیانه برای شستشوی چشمها نیز قابل استفاده است (با احتیاط و زیر نظر متخصص). همچنین این گیاه به رفع انسداد کبد، صفرا و طحال کمک کرده و به همین دلیل در بهبود بیماری یرقان (زردی یا Jaundice) مفید شناخته میشود. رازیانه با تحریک ترشح صفرا (Cholagogue effect) به دفع مواد زائد از کبد کمک میکند. از دیگر کاربردهای سنتی رازیانه میتوان به رفع مسمومیت غذایی، گزیدگی مار و نیش حشرات اشاره کرد. مصرف خوراکی و موضعی آن در این موارد توصیه شده است. رازیانه را میتوان به میزان کم و با احتیاط برای کودکان نیز استفاده کرد (بهویژه برای رفع کولیک نوزادان و نفخ شکم).
گل مینا (گاوچشم) Feverfew گل مینا یکی از گیاهان دارویی مؤثر در کاهش تب و بهبود علائم میگرن از جمله تهوع ، استفراغ و سردرد است. ماده مؤثره اصلی این گیاه، پارتنولید از گروه سسکوئیترپن لاکتونها است که با مهار ترشح سروتونین و پروستاگلاندینهای التهابی، از بروز حملات میگرنی پیشگیری کرده و شدت آن را کاهش میدهد.
سیر(Garlic) سیر یکی از پرمصرفترین گیاهان دارویی با فواید متعدد برای سلامتی است. این گیاه بهطور گسترده برای پیشگیری از بیماریهای قلبی-عروقی مورد استفاده قرار میگیرد. ماده مؤثره اصلی سیر، آلیسیناست که در اثر له یا خرد شدن سیر فعال میشود. سیر باعث کاهش فشار خون و کاهش چربی خون بهویژه کاهش کلسترول LDL و تریگلیسیرید میشود. این گیاه دارای خاصیت ضدعفونت قوی بوده و با برخی از سلولهای سرطانی نیز مقابله میکند (عمدتاً از طریق خاصیت آنتیاکسیدانی و تحریک آنزیمهای سمزدایی کبد). سیر همچنین در هضم غذا و بهبود عملکرد دستگاه گوارش بسیار مؤثر است.
زنجبیلZingiber officinale (Ginger) زنجبیل یک ادویه پرخاصیت است که میتواند بیاشتهایی را برطرف کند. مهمترین کاربرد درمانی زنجبیل، رفع تهوع بهویژه تهوع صبحگاهی در بارداری ، تهوع ناشی از شیمیدرمانی و دریازدگی است. ترکیبات فعال زنجبیل از جمله جینجرول و شوگاول با اثر بر روی سیستم عصبی-گوارشی، حالت تهوع را کاهش میدهند.
ژینکو (جینکو / ژنگو)(Ginkgo) ژینکو یکی از قدیمیترین گونههای درختی زنده بر روی زمین است و در طب گیاهی مصرف دارویی گستردهای دارد. این گیاه به تنظیم جریان خون (بهویژه جریان خون مغزی) کمک کرده و عملکرد شناختی مغز از جمله تمرکز و حافظه را بهبود میبخشد. فلاونوئیدها و ترپنوئیدهای موجود در عصاره ژینکو (بهویژه جینکولیدها و بیلوبالید) مسئول این اثرات هستند. برخی مطالعات نشان دادهاند که ژینکو ممکن است در کند کردن روند پیشرفت آلزایمر و زوال عقل مؤثر باشد، اگرچه هنوز این موضوع بهطور کامل به اثبات نرسیده و نیازمند تحقیقات بالینی بیشتر است. علاوه بر این، ژینکو در درمان هموروئید (بواسیر ) نیز مؤثر است. این اثر به دلیل بهبود گردش خون و کاهش التهاب در عروق ناحیه مقعدی حاصل میشود. نکته مهم: ژینکو با داروهای ضدانعقاد خون (مانند وارفارین و آسپرین) تداخل دارد و مصرف آن بدون مشورت با پزشک توصیه نمیشود.