بر اساس آنچه در کتاب Super Foods نوشتهی استیون پرت و کتی متیو آمده است، چای سیاه، چای سبز و چای اولانگ سه نوع اصلی و معتبر چای به شمار میروند. هر سه از گیاه واحدی به نام Camellia sinensis بهدست میآیند، اما تفاوت آنها در میزان فرآوری پس از برداشت است.
تفاوت در فرآوری
- چای سبز: کمترین میزان فرآوری را دارد و برگهای آن تقریباً بدون تخمیر یا با اکسیداسیون بسیار اندک خشک میشوند.
- چای سیاه: پس از برداشت، بیشترین میزان فرآوری را طی میکند. در این فرایند، برگها اکسید میشوند و همین موضوع باعث تیرهتر شدن رنگ و ایجاد طعم قویتر میشود.
- چای اولانگ: از نظر میزان اکسیداسیون و فرآوری، بین چای سبز و چای سیاه قرار میگیرد؛ یعنی نسبت به چای سیاه کمتر و نسبت به چای سبز بیشتر فرآوری میشود.
در واقع، تفاوت اصلی این سه چای نه در گیاه پایه، بلکه در روش تولید و میزان اکسیداسیون برگها است. همین تفاوت باعث ایجاد تنوع در رنگ، عطر، طعم و تا حدی خواص آنها میشود.
فواید چای برای سلامت بدن
چایها، بهویژه چای سبز، سیاه و اولانگ، به دلیل داشتن ترکیبات گیاهی زیستفعال مانند پلیفنولها، فلاونوئیدها و سایر آنتیاکسیدانها، میتوانند برای سلامت مفید باشند. این ترکیبات در کنار یکدیگر و در تعامل با سایر مواد موجود در چای، اثرات محافظتی مختلفی در بدن ایجاد میکنند.
از جمله فواید منظم چای میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کمک به کاهش فشار خون
- کاهش خطر بیماریهای قلبی-عروقی
- کاهش احتمال بروز برخی انواع سرطان
- کاهش خطر سکته
- کمک به حفظ سلامت پوست و تا حدی محافظت در برابر آسیبهای ناشی از اشعه خورشید
بر اساس برخی پژوهشها، مصرف حدود ۴ فنجان چای در روز ممکن است با کاهش خطر ابتلا به بعضی از سرطانها همراه باشد. البته این اثرات به نوع چای، میزان مصرف، کیفیت فرآوری و سبک زندگی فرد نیز بستگی دارد.
نکات کلیدی در دمآوری چای: چه کارهایی را نباید انجام دهیم؟
برای بهرهمندی حداکثری از خواص آنتیاکسیدانی و حفظ طعم مطلوب چای، رعایت اصول دمآوری بسیار مهم است.
بهترین زمان برای دم کشیدن چای بین ۳ تا ۷ دقیقه است.
دم کردن چای بیش از ۷ دقیقه، باعث آزادسازی بیش از حد تاننها میشود. این امر نه تنها طعم چای را تلخ و رنگ آن را بیش از حد کدر میکند، بلکه میزان کافئین آزاد شده در فنجان را نیز به شدت افزایش میدهد.
هر چه چای پس از دم کشیدن برای مدت طولانیتری باقی بماند، میزان تانن (Tannins) در آن افزایش یافته و در مقابل، میزان فلاونوئیدها (ترکیبات مفید و آنتیاکسیدانی) کاهش مییابد.تاننهای بیش از حد میتوانند در جذب آهن (ماده معدنی ضروری برای خونسازی) اختلال ایجاد کنند. مصرف مداوم چای مانده، در درازمدت میتواند ریسک ابتلا به کمخونی را افزایش دهد.
چایهایی که به روش سنتی و با استفاده از برگهای کامل (شسته و خشک شده) دم میشوند، بهطور کلی خواص مغذی بیشتری نسبت به چایهای کیسهای (Tea Bags) دارند. چایهای کیسهای اغلب حاوی ذرات خرد شده برگ (Dust) هستند که سطح اکسیداسیون بالاتری داشته و ممکن است عطر و طعم کمتری داشته باشند.
چای کیسه ای : پاسخ به سوالات رایج
نوشیدن چای به صورت داغ باعث سرطان میشود .
چای و قهوه داغ: خطر ابتلا به سرطان
تمام چایهای واقعی (سیاه، سبز، سفید، اولانگ و چای سبز ماتچا) همگی از یک گیاه واحد به نام کاملیا سیننسیس به دست میآیند.همگی دارای کافئین هستند.
همانطور که گفتید، وقتی به این چایها گیاهان دیگری (مثل گل محمدی، هل، بهارنارنج یا ترنج) اضافه میشود، ما همچنان در حال مصرف کافئین هستیم، اما با طعمی متفاوت.دمنوشها در واقع از گیاهان دارویی، گلها، ریشهها، پوست درختان یا میوههای خشک تهیه میشوند و با گیاه چای ارتباطی ندارند.اکثر آنها فاقد کافئین هستند (مانند دمنوش بابونه، گلگاوزبان، اسطوخودوس یا نعناع فلفلی).
چایهای که مورد علاقه بسیار از مردم هستند :
لیمو
یکی از خواص معمول چای لیمو کمک به راحت تر شدن خواهد است . اضافه نمودن لیمو به چای سبز آنتی اکسیدان کتچین را در چای افزایش خواهد داد .
برای اینکه حداکثر جذب را داشته باشید، لیمو را وقتی چای کمی خنک شد اضافه کنید. آب جوش میتواند ویتامین C موجود در لیمو و برخی ترکیبات حساس چای سبز را از بین ببرد.
نتیجه: این ترکیب فقط برای آنتیاکسیدان نیست، بلکه جذب آهن را هم (به دلیل ویتامین C لیمو) در کنار چای سبز تنظیم میکند، زیرا چای سبز به تنهایی ممکن است مانع جذب آهن شود.
زنجبیل
زنجبیل به دلیل ترکیباتی مانند جینجرول (Gingerol)، نه تنها برای گوارش بلکه به عنوان یک ضدالتهاب سیستمیک شناخته میشود.همانطور که اشاره کردید ترکیب زنجبیل، عسل و لیمو یک ترکیب کلاسیک و بسیار قدرتمند است. زنجبیل خاصیت ضدالتهاب و ضد تهوع دارد و عسل ضرسرفه و ضدمیکروب میباشد ، لیمو نیز تقویت کننده سیستم ایمنی بدن می باشد .
خواص چای زنجبیل
همانطور که به درستی اشاره کردید، «زیادهروی» در مصرف زنجبیل میتواند باعث تحریک مخاط شود. همچنین برای افرادی که داروهای رقیقکننده خون (مثل وارفارین یا آسپیرین) مصرف میکنند، زنجبیل باید با احتیاط و مشورت پزشک مصرف شود، چون خاصیت رقیقکنندگی دارد.
نعنا فلفی
نعناع فلفلی (Peppermint) یکی از کاربردیترین گیاهان دارویی است که در اکثر خانهها به عنوان یک کمککننده گوارشی شناخته میشود.
ماده اصلی فعال در نعناع فلفلی، منتول است. منتول مسئول همان حس خنکی و بازکنندگی مجاری است که هنگام نوشیدن یا بوییدن آن حس میکنید.منتول موجود در نعناع فلفلی باعث شل شدن عضلات صاف دستگاه گوارش میشود. به همین دلیل است که برای سندروم روده تحریکپذیر (IBS)، نفخ و دردهای شکمی، یکی از اولین پیشنهادهای گیاهی است.
چای نعنا فلفی : 9 خاصیت شگفت انگیز آن
به دلیل قدرت منتول در رقیق کردن مخاط و باز کردن گرفتگیهای بینی و قفسه سینه است.
دارچین
یکی از مهمترین خواص دارچین که در کنار خواص ضدباکتریایی آن مطرح است، کمک به بهبود حساسیت به انسولین است. برای همین بسیاری از افراد آن را همراه با چای خود مصرف میکنند تا از افت و خیز شدید قند خون جلوگیری کنند.دارچین با بهبود گردش خون، باعث میشود بدن در مواجهه با سرما بهتر عمل کند، که همین موضوع به کاهش دردهای عضلانی و بهبود گرفتگیها کمک میکند.
بابونه
بابونه حاوی آنتیاکسیدانی به نام آپیژنین (Apigenin) است. این ماده به گیرندههای خاصی در مغز متصل میشود که باعث کاهش اضطراب و بهبود کیفیت خواب میگردد.
نکته بسیار هوشمندانهای گفتید که بابونه به زمان بیشتری نیاز دارد. چون گلهای بابونه باید زمان داشته باشند تا اسانسهای آرامبخش خود را در آب آزاد کنند.
22 خاصیت مهم چای بابونه
پیشنهاد برای ترکیب نهایی:
ترکیبی که شما فرمودید (بابونه + نعناع فلفلی) یکی از بهترین دمنوشهای شبانه برای کسانی است که:
- اضطراب روزانه دارند.
- دردهای گوارشی (نفخ یا معدهدرد) باعث بدخوابیشان میشود.
- بابونه ذهن را آرام میکند.
- نعناع فلفلی گرفتگیهای معده را باز میکند.
علف لیمو
این چای حاوی سیترال است و معمولاً به تنهایی نوشیده می شود . مطالعات نشان دادهاند که سیترال نه تنها عطر فوقالعادهای دارد، بلکه در کاهش التهابهای سیستمیک بدن نقش موثری ایفا میکند. همچنین در برخی تحقیقات، به نقش علف لیمو در مدیریت سطح کلسترول (بهویژه کاهش کلسترول بد یا LDL) اشاره شده است.
دلیل علمی اینکه پیشنهاد کردید بعد از شام مصرف شود، این است که علف لیمو به بهبود حرکات دودی روده کمک کرده و از تجمع گاز و نفخ پس از وعدههای غذایی سنگین جلوگیری میکند. همچنین خاصیت «ادرارآوری» داردد، به بدن کمک میکند تا در طول شب سموم و مایعات اضافی را از طریق کلیهها دفع کند که این خود به بهبود عملکرد کلیهها کمک میکند.
رویبوس
رویبوس که به آن «چای قرمز» آفریقای جنوبی نیز میگویند، انتخابی بسیار هوشمندانه است.کتهای که رویبوس را از تمام موارد قبلی که بررسی کردیم متمایز میکند، این است که به طور طبیعی کاملاً فاقد کافئین است. بنابراین، در مقایسه با چای سبز یا سیاه، گزینهای بسیار ایمن برای کودکان، زنان باردار و افرادی است که حساسیت شدیدی به کافئین دارند.
رویبوس تانن بسیار کمی دارد. یعنی اگر آن را همراه غذا یا بلافاصله بعد از آن بنوشید، برخلاف چای سیاه، مانع جذب آهنِ غذای شما نمیشود.
خواص چای رویبوس
برای اگزما مفید است؛ به همین دلیل است که امروزه عصاره رویبوس در بسیاری از محصولات آرایشی و بهداشتی گرانقیمت برای درمان التهاب پوست و جوش استفاده میشود.